مازیار غیبی . شعر فیلم و ادبیات بخیترای

انگاره هایی بزرگ در خرمنی کوچک شعر و ادبیات مسجدسلیمان و ایران

شعر موج ناب
نویسنده : مازیار غیبی - ساعت ٩:٤۳ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٢٥ خرداد ۱۳٩۱
 

«ما پنج نفر بودیم» گفت‌وگو با هرمز علی‌پور درباره‌ی شعر موج ناب

هرمز علی‌پور معتقد است: شعر موج ناب یکی از تأثیرگذارترین نحله‌های شعری ایران است که نقطه‌ی عزیمت خوبی برای شاعران جوان ماست.

این شاعر در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) در خوزستان از شروع و افول شعر موج ناب سخن گفت.

من و چهار شاعر دیگر

علی‌پور درباره‌ شروع و شکل‌گیری این نحله شعری عنوان کرد: در سال 54 با چهار شاعر دیگر از مسجدسلیمان به نام‌های یارمحمد اسدپور، سیروس رادمنش، سیدعلی صالحی و حمید کریم‌پور(آریا آریاپور)، که از من کوچک‌تر بودند، در اطراف شهر جمع می‌شدیم و به شعرخوانی می‌پرداختیم. در آن سال‌ها حمید کریم‌پور در مجله تماشا کار می‌کرد و منوچهر آتشی مسؤول صفحه شعر آن مجله بود. برخی از آثار ما نیز در آن مجله به چاپ رسید و از آن‌جا آشنایی ما با افرادی چون فرامرز سلیمانی شروع شد. آثار ما در مجلات با نام شعر ناب شناخته شد و کم‌کم در سراسر ایران فراگیر شد.

آتشی نام موج ناب را گذاشت

او با اشاره به این‌که آتشی این نام را بر این جریان گذاشت، ویژگی‌های این نوع شعری را بر‌شمرد: شعر موج ناب نسبت به قالب‌های آن زمان پیشرفته‌تر بود. زوایای پنهان زبان را استخراج می‌کرد. برخی از کلمات در کار همه ما بسامد مشترکی داشت و بیش‌ترین تکیه روی ایجاز و کلمات انرژی‌زا بود.

آشنایی با تمایزهای طبقاتی

شاعر «با کودک و کبوتر» با پذیرفتن نقد مبنی بر فرم‌گرایی شعر موج ناب، اظهار کرد: این سبک شعری شامل شعرهای تخصصی است که بیش‌تر برای شاعران حرفه‌یی مناسب‌تر است. فرم و ظاهر شعر به گونه‌ای است که گویی شاعران این نحله اشراف‌زاده هستند؛ اما تمامی شاعران این نحله فرزندان کارگران شرکت نفت وابسته به انگلیس بودند و با بسیاری از مسائل مربوط به تمایزهای طبقاتی به خوبی آشنا بودند.

نبود مانیفست شعری

او با بیان این‌که در آن زمان به مانیفست اعتقادی نداشته است، گفت: تا زمانی که آن گروه شعری بود، این نحله نیز بود و بعد از آن افول کرد. با این حال من از سیروس رادمنش که توانایی فنی و استعداد ذهنی خوبی به نسبت بقیه داشت، خواستم تا چنین کاری را انجام دهد. سیروس رادمنش نیز یادداشت‌هایی در این‌باره داشت؛ اما هیچ‌گاه چاپ نشدند.

شعری جدید با ظرفیت‌هایی جدید

علی‌پور با اظهار این نکته که شعر او هیچ شباهتی به کار هیچ کسی ندارد، افزود: در آن زمان من تصور می‌کردم که شعر شاعرانی چون اخوان مرا ارضا نمی‌کند. از طرفی علاوه بر شعر ایران، ما با شعر شاعرانی چون تی. اس. الیوت و ازرا پاوند آشنا شدیم. در میان ما، رادمنش بیش‌تر روی شاعران خارجی تمرکز داشت و سیدعلی صالحی از بقیه پرکارتر بود. در نهایت، نتیجه تلاش این گروه شعری جدید با ظرفیت‌هایی جدید به وجود آمد.

باز هم آتشی

او سپس درباره حمایت‌های آتشی از این نحله شعری یادآوری ‌کرد: منوچهر آتشی شاعر پیشکسوتی بود که بارها گفته بود اگر انقلاب و جنگ پیش نمی‌آمد، موج ناب فرامرزی می‌شد. با وجود این‌که او معرف این گروه بود؛ اما کار هیچ‌کدام از ما شبیه کار آتشی نبود و آتشی نیامده بود تا خود را به وسیله شاعران جوانی چون ما تثبیت کند.

افول موج ناب

این شاعر در ادامه گفت: اگر انقلاب و جنگ پیش نمی‌آمد، موج ناب غوغا می‌کرد؛ اما بعد از انقلاب، هر کس به دنبال سرنوشت خود رفت. ما پنج دوست بودیم با خصوصیات خاص خود. البته موج ناب هنوز ظرفیت شعری دارد و کارها‌ی تازه من به شکلی بوی شعر ناب را می‌دهد. بعد از انقلاب نیز آتشی دیگر نظر استواری نسبت به شعر موج ناب نداشت.

دفاعیه

علی‌پور که خود را هدایت‌گر شعر موج ناب می‌داند، در دفاع از این نحله در جواب نقدهای واردشده بر آن گفت: موج ناب به عنوان مؤثرترین نحله شعری در ایران ادامه‌دهنده هیچ نحله‌ای نبود و برخاسته از نفس هر پنج شاعر بود. هر کدام از ما فانوسی در دست داشتیم که بخش‌های تاریک شعر ایران را روشنگر می‌کردیم. هر کدام از ما نیز به نحوی به شعر ایران معرفی شدیم.

او این نحله را بستر حرکت بسیاری از شاعران دانست و ادامه داد: خیلی از شاعران کشور با موج ناب شروع کردند. در خوزستان نیز موج ناب بستر حرکت شاعرانی چون بهزاد خواجات بوده است و من نیز در هر جایی که امکان حضور داشته باشم، تجربیاتم را در اختیار شاعران جوان قرار می‌دهم و از نگاه آنان نیز استفاده می‌کنم؛ چراکه شعر ناب آ‌ن قدر جذابیت دارد که مانند کلیدی در دست شاعران راه‌گشا باشد و هر کسی می‌تواند از آن سود ببرد؛ هر چند امروز با توجه به حرکات پست‌مدرن در ایران، شعر ما به عنوان شعری کلاسیک شناخته می‌شود.

علی‌پور در ادامه افزود: البته نگاه امروز من تغییر کرده است. امروز من به گروه‌گرایی اعتقادی ندارم؛ زیرا هنر بیانگر ذات و فردیت انسان است.

فردای شعر امروز

شاعر «نرگس فردا» درباره فردای شعر هم گفت: من از گفتن این مطلب می‌ترسم؛ اما گویی شعر از جامعه رخت بربسته است. شعر امروز با نحله‌های مختلف به چاپ می‌رسد؛ اما من تصور می‌کنم با توجه به گم شدن انسان در این عرصه عجیب و مسائل جهانی، سرنوشتش در نهایت در خلوت انسان‌ها مشخص می‌شود.

او در ادامه متذکر شد: تفاوت سبک‌ها و نشر آسان‌تر آن‌ها نسبت به گذشته با در نظر داشتن تأثیرات خوبی که دارد، شاعران را به شکلی از هم جدا کرده است.

اگر شاعر نمی‌شدم...

این شاعر خاطرنشان کرد: من سرنوشتم را زندگی کردم و شاید اگر شاعر نمی‌شدم، نقاش می‌شدم؛ چراکه دنیای هنر را از ابتدا دوست داشتم و امروز نیز همان روحیات 13سالگی‌ام را دارم که از ریا و دروغ بیزار بود. گاهی در تنهایی‌ایم به این می‌رسم که جهان وحشی و بی‌رحم است و من از این بی‌رحمی به دنیای هنر پناه برده‌ام و اکنون ذهنم مشغول مسائلی است که دلبستگی انسان را به زندگی مادی کم می‌کند.

شعر شوخی‌بردار‌ نیست

او با اشاره به این نکته که شعر نیازمند استمرار است، به شاعران جوان توصیه ‌کرد: دچار افسردگی و بی‌انگیزگی نشوید. شعر امر خطیری است و شوخی‌بردار نیست. با چاپ یک اثر، هیچ کس نمی‌تواند مدعی این عرصه شود. بچه‌های امروز از درک واقع‌بینانه واقعیت‌های موجود در زندگی دنیا دورند. نباید از طریق شعر زندگی کرد. باید بدانیم که هستی با تصورات ما خیلی فاصله دارد. شایسته نیست به خاطر نام‌آوری، پا روی دیگران بگذاریم. در عرصه هنر، وجود داشتن و استمرار خیلی مهم‌تر از نابغه موقت بودن است. من شعرم را مدیون رنج خود می‌دانم و بیش‌ترین تاوان آن را نیز خانواده‌ام داده است.

هرمز علی‌پور

هرمز علی‌پور متولد چهارم اسفندسال 1325 ایذه است. از 13سالگی با کتاب و کتاب‌خوانی آشناست. در ابتدا رو به داستان‌نویسی ‌آورده؛ اما کار جدی‌اش در شعر از سن 20سالگی با چاپ شعری از او در مجله فردوسی شروع ‌شده است.

او فوق دیپلم رشته انسانی را از دانشگاه تربیت معلم گرفته و به گفته دوستانش، دانش‌آموخته ادبیات است. در این سال‌ها در کنار سرایش شعر، ادبیات فارسی، عربی و علوم اجتماعی تدریس ‌کرده است. پس از 30 سال تدریس در 12سالی که از شروع بازنشستگی‌اش می‌گذرد، باز از درس دادن دست برنداشته است.

«با کودک و کبوتر»، «نرگس فردا»، «سپیدی جهان»، «اوراق لاجورد»، «الواح شفاهی»، «دفتر شطرنجی»، «علف یونان»، «لغت عذرا» و «فاخته هیمالیا» مجموعه‌های شعر این شاعر است و «بر آیه و اقیانوس» و «خموشی سوسن» آثار چاپ‌نشده او از سال‌های ابتدای کارش است.

هرمز علی‌پور این روزها در حال جمع‌آوری و تنظیم آثارش است و «دفتر خرمشهر»، شامل گزیده آثار و نیز اثری درباره شعر موج ناب، را در دست تهیه دارد.

گفت‌وگو از: خبرنگار ایسنای خوزستان، فاطمه ابراهیمی